14 Ekim 1982 Milliyet Gazetesi

1916 yılı kasım ayının onaltıncı günü idi. Fenerbahçe takımı, o günlerin güçlü bir futbol ekibi olan Anadolu ile karşılaşacaktı. Üsküdar’ın bir semt kulübü olan Anadolu’da güçlü ve olgun yaşta futbolcular vardı. Ama bu maçtan umutluydular ve Fenerbahçe’yi yeneceklerine inanıyorlardı. Çünkü çok kısa bir süre önce Fenerbahçe birinci takımının yedi futbolcusu, aralarında devrin en büyük futbolcuları olan Otomobil Nuri, Baron Fevzi, Refik Osman ve Bekir de bulunduğu halde Altınordu kulübü’ne geçmişlerdi. Belki de Fenerbahçe, bu maçta Anadolu’nun karşısına doğru dürüst bir takım bile çıkartamayacaktı.

1916 yılının kasım ayının onaltıncı günü Anadolu ile karşılaşmak üzere sahaya çıkan Fenerbahçe takımını gören Anadolu yöneticisi, Üsküdarlı Burhan Bey (Sayın Burhan Felek) Fenerbahçeli yöneticilere dönerek, “Bu çoluk çocukla futbol maçına mı, çelik çomak oynamaya mı geldiniz ?” diye sormuştu. Aslında Fenerbahçeliler de maçın sonucundan umutlu değildiler.

Ve maç bittiği zaman sonuca kimse inanamamıştı; Fenerbahçe 7-0 galipti… Gollerin üçü hayatında ikinci kez birinci takımda oynayan genç santrafor Zeki Rıza’dan gelmişti… Fenerbahçe tarihine bu görkemli sonucu armağan edenler Zeki Rıza ile birlikte o gün birinci takıma geçen yedi gencecik futbolcuydu. Zeki Rıza birinci takımdaki ilk maçını o tarihten bir yıl önce 27 Kasım 1915’de Anadoluhisarı sahasında Anadoluhisarı takımına karşı oynamış iki de gol atmıştı.

İşte o Zeki Rıza idi, 1935 yılına kadar tam on dokuz yıl Fenerbahçe takımının orta hücumcusu olarak futbol oynayan adam… On dokuz yıl içinde bugün bile henüz kırılamamış gol rekorlarına ulaşarak Fenerbahçe’yi zaferden zafere koşturan büyük futbolcu, 4 Kasım 1916’nın gencecik golcüsü idi. Zeki Rıza bu 19 yılın 15 yılını üstelik takım kaptanı olarak geçirdi. Bu 19 yılda takımda yerini almadığı maçlar iki elin parmaklarının sayısını geçmezdi.

Bir futbol devi, bir gol makinası, bir büyük kaptandı Zeki Rıza… Ve hepsinden önemlisi sanki “Bey” olarak doğmuştu. Çünkü adı arkadaşları arasında bile “Zeki Bey”di.

Zeki Rıza, Mızıka-i Hümayun’da Kolağası Ali Rıza Bey’in dört oğlundan ikincisi olarak 28 Şubat 1898 günü Kadıköy’de doğmuştu. Küçük Zeki’nin günleri Kadıköy’de Kurbağalıdere’nin iki tarafına yayılmış büyük çayırlarda İngilizlerin oynadıkları futbolu seyrederek geçerken, birdenbire kendisini de o yeşil çimenlerin üzerinde top koştururken bulmuştu. O Kadıköy çayırları ki, gelecekte oralardan yetişen nice delikanlılar Ay Yıldızlı Milli Takım’ın gedikli elemanları olacaklardı.

Kadıköy çayırları, Türk futbolunun bereketli bir futbolcu tarlası olmuştu. O çayırlarda küçük Zeki’den önce ağabeysi Hasan Kâmil de top koşturmuştu. Sonra da küçük kardeşi Arif’e sıra gelecekti… Ve bir gün gelecekti ki, Kolağası Ali Rıza Bey’in üç oğlu ünlü Fenerbahçe’nin yenilmez armadasında birlikte yer alacaklardı.

Zeki Rıza 1911 yılında Bursa Askerî İdadisi’ne yazıldı. Bursa’ya giderken yanında, harçlığından biriktirerek aldığı bir de futbol topu götürüyordu. Belki de Zeki, Bursa şehrine futbol topunu sokan kişi oluyordu.

Zeki 1913 yılında İstanbul’a döndü. Yeniden Kadıköy ve Moda’nın çayırları ve yeniden futbol… Sonra da Elkâtip Mustafa Bey’in daveti ile Fenerbahçe genç takımına giriş ve orada Bekir gibi, Alâeddin gibi, Refik Osman gibi, Cafer gibi, Necip Şahin gibi, Baron Fevzi gibi yakın geleceğin milli futbolcuları ile buluşma…

Zeki Rıza’nın Fenerbahçe birinci takımında attığı goller 470 olarak saptanabilmiştir. Bu sayı onun birinci takıma geçtikten sonra ve sadece Fenerbahçe formasıyla attığı golleri kapsar. Oysa Zeki, yılda ortalama 8-10 kez Milli Takım, İstanbul Temsili Takımı, ya da kulüpler karması ile maça çıkardı. O maçlarda attığı goller de 300’ün üzerinde olarak tahmin edilmektedir. Böylece Zeki Rıza’nın 19 yılda attığı gol sayısının 800’ün üzerinde olduğu rahatça söylenebilir.

Bu büyük golcü Milli Takım’da 16 maç oynadı. 16 maçta attığı 15 golle Milli Takım’ın gol krallığı tahtına oturmuştu ve tam 36 yıl bu tahttan aşağıya inmedi. Ta ki, bir gün Lefter adlı bir futbol şeytanı gelip ondan daha fazla milli maçta oynadığı için ondan daha fazla gol atana kadar…

Bu büyük golcünün 17 Haziran 1924 günü Helsinki’de Finlandiya’ya karşı Ay-Yıldızlı takımda oynarken kırdığı rekor, bugün 1982 yılında, 52 yıldır kırılamamış bir rekor olarak durmaktadır: Bir milli maç tek başına dört gol. Maçın sonucu ise: 4-0…

Türk futbol tarihinin en büyük golcüsünün 12 Şubat 1931 günü elde ettiği bir başka rekor da, 51 yıldır yanına yaklaşılamamış bir başarı olarak kırılmayı beklemektedir: Bir maçta tek başına sekiz gol… Rakip Anadolu, maçın sonucu 11-0…

Bu futbol tarihimizin en büyük golcüsünün 23 Ekim 1925’de Taksim Stadı’nda bir İngiliz karmasına, İstanbul karması formasıyla attığı yedi gol de henüz erişilememiş bir başka rekordur.

Bu büyük Fenerbahçeli, 75 yıldan fazla sürmüş büyük rekabetler içinde hiçbir Fenerbahçe’nin erişemediği bir büyük onura da sahip olmuştur: Hem Beşiktaş’a, hem Galatasaray’a bir maçta tek başına dört gol…

Bu, büyük Fenerbahçeli Galatasaray’a karşı 40 maç yapmış, Fenerbahçe formasıyla ve toplam 35 gol atmıştır…

Mili Takımımızın gol krallığını 36 yıl elinde tutmuş olan bu büyük gol adamı, Ay-Yıldızlı takımın ilk gollerini atmak onurunu da sonsuza kadar taşıyacaktır: 26 Ekim 1923’de Romanya ile 2-2 berabere kaldığımız maçta iki golümüzü de o atmıştı…

Zeki Rıza Sporel, Türk futbol tarihinin gelmiş geçmiş en büyük golcülerinden biri, en saygın takım kaptanlarından ve en başarılı yöneticilerinden biri olmuştu. Futbolu bıraktıktan sonra Fenerbahçe’de 26 yıl yönetici olarak çeşitli görevler yapmış ve beş kez başkan seçilmişti.

Zeki Rıza Sporel’in Türk spor tarihindeki yeri bu kadarla kalmadı. Birçok dallarda başarılı bir spor adamı olarak da unutulmazlar arasında yer aldı. Bir zamanlar Türkiye’de büyük ilgi gören hokey de Fenerbahçe takımının golcüsü idi… Fenerbahçe formasıyla pek çok kürek şampiyonlukları kazandı… 1930’lu yılların tenis yıldızlarından biriydi ve 1933 Balkan Tenis Şampiyonası’nda Milli Takım’da yer aldı…

Bununla da yetinmedi: 1945-47 yılları arasında Su Sporları Federasyonu Başkanlığı, değişik zamanlarda İstanbul Futbol Ajanlığı, Tenis Ajanlığı yaptı…

Baytar Mektep-i Âlisi (Yüksek Veteriner Okulu) mezunu olan Zeki Rıza Sporel, uzun süre Sirkeci’de bir spor malzemesi mağazası sahibi olarak ticaret yaptıktan sonra 1950-1957 yılları arasında milletvekilliği de yaptı.

3 Kasım 1969’da bir kalp krizi sonucu geride 71 yıllık ömre sığdırılmış sayısız spor başarıları bırakarak göçüp, gitti…